لغت اپی لپسی از اپی لپس به معنی غافلگیر کردن می آید که از زمان بقراط حکیم مرسوم بوده است و درآن زمان به اپیلام شهرت داشته است .

از نظر تعریف ،صرع اختلال مزمن و طغیان عمل مغزی است که به تخلیه الکتریکی نا متعارف و متناوب نورونهای مغز پیدا میشود وعلائم آن حملات نا گهانی و موقت ، بیهوشی و تشنج متناوب با فواصل سلامت ظاهری است .در واقع صرع دارای خصایص زیر است:

×       بیماری ناگهانی و سریع ظاهر می شود

×       خودبخود قطع می شود

×       به دفعات تکرار می شود و تکرار آن در بیماران متفاوت است . چون صرع دارای علل متفاوتی است.

×       اراده در ظهور آن دخالتی ندارد.

×       تظاهرات از دایره شعور بیمار خارج است به طوری که بیمار از بروز آن اطلاعی ندارد .

×       ممکن است بوسیله دارو کاملاًو یا تا حدی کنترل شود .

×       علائم الکتروانسفالوگرافی اختلال ریتم امواج الکتریکی مغز را نشان می دهد .

از لحاظ آماری 5/0تا 1/0افراد جامعه به عارضه صرع مبتلا هستند و امکان ابتلا به صرع برای هر کس وجود دارد .استعداد تشنجات صرعی به قول مایرگروس یک نوع حالت طبیعی است و جزءفیزیولوژی انسانی است ولی درجه شدت آن به آستانه تخلیه پذیری مغزی بستگی دارد .تظاهرات بالینی مربوط به محل ضایعه و طرز انتشار آن تخلیه نورونی در قشر است بطوریکه تشنج ممکن است باعث حرکات غیر ارادی یا توقف کامل حرکات و یا باعث اختلالات در احساس ، ادراک ،رفتار و بالاخره هوشیاری بشود .انتقال امواج صرعی در میان سلولهای مغزی در محل سیناپس ها ایجاد می شود لذا با قطع مراکز سیناپسی از انتشار و تخلیه الکتریکی و بروز حملات جلوگیری می کنند (درمان جراحی).

بیماری صرع مسری نیست و باعث عقب ماندگی روانی و ذهنی نمی شود اگر چه در عقب ماندگی ذهنی حملات صرعی به وفور دیده می شود .تمام انواع بیماری صرع ارثی نیست و فرزندان مبتلایان مانند دیگران ممکن است مبتلا به  صرع بشوند .اگر چه بعضی ها ارث غالب را در بروز صرعهای با منشازیر قشری موثر می دانند .در تشنج منطقه ای پیچیده زمینه ارثی وجود دارد و بیماری بیشتر در سنین کودکی و نوجوانی شروع می شود و اکثراًمخفی می ماند تا اینکه یک عامل بروز دهنده مانند تب شدید ،ضربه و نظایر آن باعث آشکار شدن بیماری بشود.

بیماران صرعی شخصیت خاصی ندارند ولی خصوصیاتی مانند سمج بودن ،نترس بودن ،تمایل به لج بازی و پیله کردن ،بهانه جویی،میل به تعرض و تجاوز ، تمایل به اقدامات غیر مترقبه و تظاهرات انفجاری ،تحول خلق و خومانند خوشی وغم به طور ناگهانی،دوره های عصبانیت شدید و سریع مانند شکستن اشیاء،حمله کردن و نظایر آن در این افراد فراوان دیده می شود.

سن شروع بیماری از اهمیت خاصی برخوردار است .قبل از شش ماهگی حاکی از ضایعات شدید مغزی بهر علتی که ایجاد شده است می باشد،اگر در جریان تب اتفاق بیفتد حاکی از کم شدن آستانه تحمل مغزی است و در دوران بلوغ حاکی از اختلالات فیزیولوژیکی ،بیولوژی وهورمونی و یا کمبود آستانه تحمل مغزی است.در سنین 35به بالا باید به دنبال ضایعات عروقی یا تومورال گشت.

انواع بیماری صرع

از لحاظ بالینی بیماری صرع انواع متعدد وعلل گوناگون دارد که شایع ترین تقسیم بندی ها ، تقسیم صرع به نوع موضعی( مربوط به منطقه محدود از مغز )و عمومی که تقریبا ًتمام مغز را در بر می گیرد می باشد .نوع موضعی ممکن است با از دست دادن هوشیاری و یا بدون آن باشد و هر کدام از آنها نیز دارای انواع واقسام با علائم مختلفی است

الف)صرع بزرگ یا صرع تشنجی

این نوع بیماری ، با تشنجات توام با بیهوشی مشخص می شود و در بین عوام به«حمله غش »معروف است .حملات به طور ناگهانی شروع شده و فرد بدون آگاهی به زمین می خورد و سه مرحله انقباضی ، تشنجی و اغما یکی پس از دیگری اتفاق می افتد .

در مرحله انقباضی عضلات بدن کشیده شده ، سر به عقب می افتد و بدن یک پارچه و سفت وتنفس قطع می شود ، دستها خم و پاها منبسط می گردد .این مرحله 15 تا 50 ثانیه طول می کشد .

در مرحله تشنجی عضلات صورت ،دستها و تمام بدن دچار حرکت و تکان شدید شده که با گاز گرفتن زبان ، کف کردن دهان ، کبودی رنگ صورت و گاهی دفع ادرار و گازتوام می شود . این مرحله یک تا سه دقیقه طول می کشد  وبیمار وارد مرحله اغما می شود .

در مرحله اغما بیمار به خواب عمیقی فرو می رود و با صدای بلند تنفس می کند . در این مرحله رفلکس ها ضعیف و بابنسکی دو طرفی ظاهر می شود .این مرحله ممکن است چند ساعتی طول بکشد

در پایان حمله موقعی که شخص به هوش می آید ، هیچ خاطره ای از آنچه اتفاق افتاده است ندارد و نسبت به آنچه پیش آمده بی اطلاعی کامل دارد . فقط احساس کوفتگی و خستگی شدید می کند و اگر سابقه داشته باشد متوجه می شود که غش کرده است .

ب)صرع کوچک

این نوع صرع با سقوط همراه نیست ولی فراموشی که به حالات بیخودی از خود یا «غیبت »معروف است علامت اصلی آن است .در این نوع حمله کودک ناگهان در حالتی که هست ثابت می ماند ، فعالیت و حرکت وی متوقف می شود (آکی نیتیک)، با رنگ پریده به یک نقطه خیره می شود و یا ممکن است تکانهای عضلانی مانند چشمک زدن ، پرش دستها و افتادن قاشق و یا چنگال ، شانه انداختن ، دست تکان دادن (میوکلونیک)اتفاق افتد.

در این حالت بینایی و شنوایی وجود ندارد وبیمار چیزی حس نمی کند .پس از گذشت 2تا 20 ثانیه مجدداًفعالیت اولیه ادامه می یابد و شخصاز آنچه در این مدت اتفاق افتاده بی خبر است .این حالات اگر چه ظاهراًآرام هستند ولی چون غالباًتکرار می شوند یادگیری کودک را مختل می سازند.آموزگاران از بررسی دیکته یا بروز حالت غیبت در زمان پاسخ دادن به سئوالات یا خواندن درسها می توانند علائم بیماری را در کودک مشاهده کنند .کودک در زمان بروز غیبت بعضی جملات را نمی نویسد یا به عبارت دیگر بعضی کلمات از قلم می افتد .در کودکانی که چنین حالتهایی را نشان می دهند اگر تنفسهای عمیق به مدت 3تا5دقیقه پشت سر هم داده شود اغلب بعد از این مدت حمله صرع کوچک ظاهر می شود .این حملات ممکن است در سنین بلوغ از بین برود ویا اینکه به صرع بزرگ تبدیل شود .در این نوع صرع ضایعه بیشتر در مرکز مغز یا قسمت های عمیق مرکزی ماده خاکستری است که به علت تحریک خودبخودی کم وبیش باعث تحریک کورتکس نیز می شود .تحریک خودبخودی در صورتی که متمرکز و در مرکز باقی بماند باعث صرع کوچک و در صورتی که به سایر قسمتهای مغز انتشار یابد صرع بزرگ را باعث می شود.

    درمان صرع

در ابتدا دو سوال مطرح می شود :

1.       دروان داروئی ضرورت دارد.

2.       چه زمانی دارو درمانی شروع شود.

در صورتیکه در طول عمر فقط یک بار حمله وجود داشته و یا حملات فقط در جلو تلویزیون اتفاق می افتد نیاز به دارو در مانی ندارد.امروزه سه نوع درمان را در دستورات متخصصان و صاحب نظران بیماری صرع می توانیم بیابیم

روان درمانی:

هدف از این نوع درمان عبارت است از انواع توصیه ها و تقویت های روانی و روان درمانی که پزشک نسبت به بیمار اعمال می نماید زیرا که بیمار صرعی بیماری است که روحیه خود را از دست داده است .گفتن سخنانی از این قبیل که بیماری صرع ، بیماری علاج پذیر است و شما می توانید سلامت خود را باز یابید و به فعالیتهای اجتماعی ادامه دهید و بهبودی با مختصری تحمل و صبر و استفاده از دارو امکان پذیر است و 70%بیماران با دارو درمان می شوند و 25%بطور نسبی خوب می شوند که برای بیمار و خانواده بسیار روحیه بخش و مثمر ثمر می باشد.

جراحی:

در برخی از انواع صرع جراحی و برداشتن ناحیه مبتلا می تواند در از بین بردن صرع موثر باشد .اعمال جراحی در برخی مراکز علمی بر این اساس استوار است که الکترودهایی را در محل دقیق کانون های صرعی قرار داده و سپس همان قسمت را بدون آنکه به قسمت های دیگر لوب آسیب برسانند بر می دارند .با توجه به آنکه محل تخلیه الکتریکی در محل سیناپس ها ست لذا با قطع کردن ارتباطات سلول های عصبی یعنی قطع کردن مراکز سیناپسی انتشار تخلیه الکتریکی و بروز حملات متوقف می شود .

درمان دارویی:

انتخاب دارو بستگی به نوع بیماری دارد .معمولاًدرمان با یک نوع دارو شروع می شود و تدریجاًنیز دوز دارو افزایش می یابد تا حملات کنترل شوند . در صورتی که حملات با یک دارو قطع نشوند می شود آن را تدریجاًکم کرد و به جای آن از داروی دیگری استفاده کرد و یا اینکه داروی دیگری را به داروی قبلی اضافه کرد .                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           تهیه وتنظیم :طاهره دهقانی فیروزابادی

            کارشناس بهداشت روان