عنوان : بررسی میزان آگاهی و تأثیر دو روش آموزشی سخنرانی و پمفلت بر ارتقاء آگاهی دانش آموزان مقطع متوسطه شهر یزد نسبت به CPR.

نویسندگان: رضا امامی میبدی¹ ، خدیجه دهقانی ² ، زهرا پور موحد ³ ، حسین توانگر ⁴

1 : کارشناس ارشد پرستاری – مربی دانشکده پرستاری و مامائی شهید صدوقی یزد.

2و3 و 4: کارشناس ارشد پرستاری – عضو هیئت علمی دانشکده پرستاری و مامائی شهید صدوقی یزد.

 

چکیده :

مقدمه:

                حوادث گوناگونی در کمین همه مردم و از جمله دانش آموزان می باشد . حوادثی مثل برق گرفتگی ، غرق شدن، گیرکردن لقمه در گلو و خفگی ، افتادن از ارتفاع ، آتش سوزی ، که خبر نمی کنند. پزشکان و کادر مجرب درمانی همیشه در دسترس نیستند و لازم است اقدام های نجات دهنده و کمک کننده از جمله  CPR در مراحل اولیه تا رساندن مصدوم به مراکز درمانی یا رسیدن کادر درمانی صورت گیرد. اگر دانش آموزان اصول نخستین مراقبتهای اولیه را بیاموزند ، می توانند به همکلاسی ها و افراد جامعه کمک شایانی بنمایند (2و1).

                آمارهای کشورهای دیگر از جمله آمریکا نشانگر این مطلب است که هر ساله حدوداً 1 میلیون آمریکایی در سال دچار حملات قلبی می شوند که -/000/700 نفر از این تعداد می میرند و تقریباً -/000/350 از  -/000/700 نفر خارج از محیط بیمارستان دچار مرگ و میر می شوند تخمین زده می شود که تقریباً 20% از این مرگ و میرها قابل پیشگیری می باشد ، به شرط آنکه بلافاصله  CPR شروع شود (4و3) . با توجه به جوان بودن جامعه ایران ، بالابودن تعداد دانش اموزان و بر اساس نتایج تحقیقات انجام شده مبنی بر اینکه افراد جوان انگیزه بیشتری برای آموختن مهارتهای CPR  نسبت به بزرگسالان از خود نشان می دهند ، تحقیق حاضر با هدف تعیین میزان آگاهی و تأثیر دو روش آموزش ( سخنرانی و پمفلت ) بر ارتقاء آگاهی دانش آموزان مقطع متوسطه شهر یزد نسبت به CPR  انجام گرفته است.

 

روش بررسی :

در این مطالعه نیمه تجربی تعداد 200 نفر از دانش اموزان مقطع متوسطه شهر یزد در دو گروه 100 تائی مورد بررسی قرار گرفتند. روش نمونه گیری بصورت تصادفی طبقه ای بود و اطلاعات از طریق پرسشنامه جمع آوری گردید . میزان آگاهی دو گروه 100 تایی دانش آموزان ابتدا از طریق Pretest  مورد سنجش قرار گرفت . سپس آموزش CPR  در یک گروه از طریق سخنرانی و گروه دیگر از طریق دادن پمفلت انجام شد ، بعد از گذشت یک هفته میزان آگاهی از طریق Post test   سنجیده و با همدیگر مقایسه گردید. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS  استفاده شد.

 

نتایج :

            نتایج بدست آمده در این مطالعه بیانگر آگاهی پائین جامعه مورد بررسی  و آموزش در هر دو روش تأثیر زیادی در افزایش آگاهی نسبت به CPR داشت. دو روش سخنرانی ( 5/48%) از دانش آموزان آگاهی متوسط تا خوب و در روش پمفلت (45%) آگاهی متوسط تا خوب را کسب نمودند.

 

بحث و نتیجه گیری :

                با توجه به میزان آگاهی پایین دانش آموزان قبل از آموزش نسبت به CPR  ، پیشنهاد می گردد که آموزش CPR  بصورت تئوری و عملی در دروس مقطع متوسطه گنجانده شود وهمچنین با توجه به نتایج حاصل از این تحقیق بهتر است آموزش تئوری CPR  به صورت سخنرانی انجام گیرد.  

 

واژه های کلیدی : آگاهی – سخنرانی – پمفلت – CPR

مقدمه :

                هر ساله ضربان قلب و توالی تنفس عده زیادی از انسانها به دلایل مختلف دچار توقف ناگهانی می شود که وقوع این حادثه برای بسیاری از آنها زود هنگام است. سالانه تقریباً یک میلیون آمریکایی دچار حملات قلبی شده و تقریباً -/000/700  از این تعداد می میرند.-/000/350 نفر از این -/000/700 خارج از محیط بیمارستان اتفاق می افتد و تقریباً -/000/100 نفر به علت حوادثی نظیر غرق شدگی ،خفگی ،برق گرفتگی ،مسمومیت دارویی ،تصادف با اتومبیل ،آتش سوزی و... دچار مرگ و میر می شوند. تحقیقات پزشکی نشان داده است که 20% از این مرگ و میرها قابل پیشگیری می باشند، به شرط آنکه CPR سریعاً شروع گردد.        به هر علتی اگر پمپاژ قلب دچار اشکال شود، منجر به مختل شدن اکسیژن رسانی به بافتهای بدن شده و زندگی انسان به خطر می افتد. در بین سلولهای بدن ،سلولهای سیستم عصبی مرکزی  از جمله مغز از حساسیت و آسیب پذیری بیشتری برخور دارند . بطوری که اگر بیش از 6-4 دقیقه از اکسیژن محروم شوند آسیب های غیر قابل برگشتی را متحمل می شوند به خاطر اهمیت این مقوله امروزه به جای CPR ، احیای قلبی ریوی مغزی (CPCR) را مطرح می کنند(5).به خاطر اهمیت موضوع CPR، در سال 1966 طی کنفرانس با همکاری انجمن قلب آمریکا ،آموزش احیای قلبی ریوی برای کلیه پرسنل بهداشتی درمانی الزامی و در سال 1973 طی کنفرانس دیگر آموزش همگانی CPR در سطح کل جامعه پیشهاد گردید و بدنبال اجرای آن تابحال حدود 50 میلیون آمریکایی CPR را بصورت تئوری و عملی آموزش دیده اند. مطالعات انجام شده در استرالیا بیانگر آنست که در صد پایینی از افراد جامعه آموزش CPR دیده اند و محققان پیشنهاد می کنند آموزش CPR برای آمادگی کل افراد جامعه لازم است(6).

                طبق مطالعات صورت گرفته ،هیچ سنی برای آموزش CPR ،بهتر از سنین دوره مدرسه نمی باشد، چرا که افراد جوان بهتر از افراد بزرگسال جهت آموزش مهارتهای CPR، انگیزه پیدا می کنند . هم چنین در این سنین مهارتهای روانی-حرکتی بهتر پابر جا می ماند(7). لذا با توجه به اهمیت موضوع آموزش CPR در سطح همگانی و از طرفی موجود بودن نیروهای جوان در سطح مقطع متوسطه ،بر آن شدیم که پژوهش حاضر با هدف تعیین میزان آگاهی و تاثیر دو روش آموزش (سخنرانی و پمفلت) بر ارتقاء آگاهی دانش آموزان مقطع متوسطه شهر یزد نسبت به CPR انجام گیرد.

 

روش بررسی:

                مطالعه حاضر نیمه تجربی بوده روش نمونه گیری بصورت تصادفی طبقه ای از مدارس دخترانه مقطع متوسطه و تعداد نمونه 200 نفر تعیین شد. نمونه ها به دو گروه 100 تایی تقسیم شدند، و ابتدا میزان آگاهی دانش آموزان از طریق پرسشنامه مورد سنجش قرار گرفت. سپس آموزش CPR (مراحل D,C,B,A) داده شد که در روش سخنرانی به مدت 4 روز هر روز به مدت 30 دقیقه و بعد از 7 روز میزان آگاهی آنها بوسیله پرسشنامه خود ساخته شامل 20 سئوال تستی چهار گزینه ای در حیطه های مختلف CPR مورد سنجش قرار گرفت. در روش پمفلت کتابچه ها بین دانش آموزان توزیع گردید و بعد از 7 روز میزان آگاهی مورد سنجش قرار گرفت. به این ترتیب که دانش آموزانی که از 20 سئوال بین 1 تا 9 سئوال پاسخ صحیح داده بودند، آگاهی ضعیف ، بین 10 تا 15 پاسخ صحیح آگاهی متوسط و به 16 پاسخ صحیح و بیشتر آگاهی خوب در نظر گرفته شد. داده ها  به کمک نرم افزار SPSS و با توجه به اهداف پژوهش مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

 

نتایج :

                از مجموع 200 دانش آموز 177 مورد (5/88%)  آگاهی ضعیف ، 23 مورد (5/11%)آگاهی متوسط و هیچ کدام از دانش آموزان آگاهی خوب نداشتند. بعد از آموزش از طریق سخنرانی و پمفلت به هر یک از گروههای 100 نفره این نتایج بدست آمد: در روش سخنرانی97مورد (5/48 %) در سطح آگاهی متوسط تا خوب  و در روش پمفلت 90 مورد (45%) در سطح آگاهی متوسط تا خوب قرار داشتند. (جدول 1)

 

جدول  شماره یک  :

 

توزیع فراوانی نسبی آگاهی دانش آموزان قبل و بعد از آموزش ( به روش سخنرانی ، پمفلت)

 

بحث :

            همانطور که دریافته ها ملاحظه گردید میزان آگاهی 5/88% از دانش آموزان در رابطه با CPR قبل از آموزش در حد ضعیف و آگاهی هیچکدام در حد خوب نبود.مادون کاترین (2006) در مطالعه مشابهی که تحت عنوان ابقآء دانش و مهارتهای CPR  در دانشجویان پرستاری مقطع لیسانس انجام داد نیز دریافت که میزان آگاهی دانشجویان قبل از آموزش CPR ،  پایین و تنها 1 نفر از 55 نفر دانشجوی شرکت کننده در پژوهش در حد استاندارد بود (8). همچنین در تحقیق با عنوان بررسی میزان آگاهی و نگرش دانش آموزان سنین 17-16 سال مقطع دبیرستان در نیوزیلند نیز مشخص گردید که میزان آگاهی در حد ضعیف بوده است (9).

                در این تحقیق مشخص گردید بین میزان آگاهی قبل و بعد از آموزش به روش سخنرانی و پمفلت با آزمون آماری Kappa اختلاف معناداری وجود دارد (000/0 =P ). میزان آگاهی دانش آموزان  بعد از آموزش به روش سخنرانی  5/48% در سطح متوسط و خوب ، در حالیکه در روش پمفلت 45% در سطح متوسط و خوب ارزیابی شد . این نتیجه نشان می دهد که در مجموع روش آموزش سخنرانی موثرتر از روش پمفلت بوده است . در مورد تأثیر مثبت آموزش بر میزان آگاهی تحقیقات زیادی صورت گرفت است، در مطالعه ای که توسط نوریه امیر زاده و همکاران در خصوص مقایسه اثر دو روش سخنرانی و کتابچه آموزشی بر میزان آگاهی دانش آموزان از بیماری ایدز انجام شده نیز نشان داد که دو روش آموزش بر افزایش آگاهی دانش آموزان موثر بوده است (10).

                در این رابطه نتایج تحقیق قنبری و عطرکار روتین در خصوص بررسی تأثیر آموزش با استفاده از دیسک فشرده و بوکلت بر فرآیندهای یادگیری دانشجویان پرستاری و مامائی در مورد خود آزمایی پستان نیز نشان داد که در هر دو گروه از دانشجویان میانگین و انحراف معیار نمرات کسب شده از آگاهی قبل و بعد از آموزش تفاوت معنی داری دارد(P < 0/000   ) (11).گرانمایه نیزتحقیقی تحت عنوان مقایسه تأثیر دو روش آموزش بهداشت ( کتابچه آموزشی و تدریس ) بر نحوه مصرف قرص ضد بارداری  خوراکی در بانوان مصرف کننده این قرص ها در مراکز بهداشتی انجام داده و  نتایج نشان داد که روش سخنرانی با بیش از 99% اطمینان مؤثر تر از روش کتابچه  آموزشی بوده است(12).

 

نتیجه گیری و پیشنهادات:

1- با توجه به نتایج حاصل از این پژوهش مبنی بر آگاهی پائین دانش آموزان نسبت به CPR  قبل از آموزش ، پیشنهاد می شود همانطور که در سال های اخیر آموزش CPR   بصورت واحد درسی در بیشتر رشته های گروه پزشکی گنجانده شده آموزش CPR نیز در دروس تمام رشته های مقطع متوسطه گنجانده شود.

2- پیشنهاد می شود با توجه به اینکه پژوهش حاضر در مورد میزان CPR   بود آگاهی دانش آموزان در مورد CPR بود پژوهشی تحت عنوان بررسی میزان مهارتهای CPR    در گروههای مختلف مورد مطالعه قرار گیرد.

3- با توجه به نتایج تحقیقات مختلف از جمله تحقیق مادون کاترین با عنوان بررسی ابقاء دانش و مهارتهای CPR  در دانشجویان پرستاری که دریافتند بعد از 10 هفته آموزش CPR ، مهارتها کاهش می یابد ، لازم است دوره آموزش CPR  هر چند وقت یکبار تکرار شود.

 

منابع:

1- علویان ، مؤید ، راهنمای سلامتی – کمک های اولیه در مدرسه  و اردو ،تهران، انتشارات نور دانش ، 1384 ، صفحه 12-11.

 

2- Mancini MG, Kay W. AED changing the way you respond to cardiac arrest. AJN, may 1999 , 95(5) , P: 28 .

 

3-Dworkin, Gerald M., Teaching CPR in the schools , JAMA , 2004 , 227 (7), P:76-80.

 

4- Smith , KL, Cameron PA, Meyer AD, Mcneil JJ, is the public equipped to act in out of hospital cordiac emergtencies? Emerg Med J, 2003 , 20 , P: 85-87.

 

5-موسوی ، سید مرتضی ، اصول علمی و کاربرد احیای قلبی ریوی ، تهران ، انتشارات نشر جامعه نگر ، 1383 ، صفحه 4-3.

 

6-  Inwood , H. Knowledge of resuscitation, Intensive and Critical Care Nursing , 2004 , PP: 33-39.

 

7-Catherin M., Undergraduat, nursing student , acquisition and retention of CPR Knowledge and Skills , Nurse Edcation Today , 2006, 26 , P: 218-227.

 

8- Parnell MM , Pearson J, Galletly DC, Larsen PD, Knowledge of and attitudes towards resuscitation in New Zealand high – school Students , Emerg. Med. J. , 2006 , 232 , P: 899-902.

 

9- Becker, L, Berg, R, Basic Emergency lifesaving Skills in schools ,Available to line : http: // www. uwlax. edu/belss. Org.

 

10-امیر زاده نوریه و همکاران : مقایسه دو روش آموزش بهداشت ( کتابچه و سخنرانی ) بر میزان آگاهی دانش آموزان از بیماری ایدز در مراکز پیش دانشگاهی . فصلنامه دانشکده پرستاری و مامایی ارومیه ، شماره سوم ، سال 1383 ، صفحه 111 – 105 .

 

11- قنبری عاطفه ، روشن عطر کار : بررسی مقایسه ای تأثیر آموزش با استفاده ا ز دیسک فشرده و بوکلت بر فرآیندهای یادگیری دانشجویان پرستاری و مامائی در مورد خودآزمائی پستان . خلاصه مقالات اولین کنگره سراسری آموزش بهداشت 20-8 آذر 1382 ، صفحه 117.

 

12-گرانمایه مهرناز : مقایسه تاثیر دو روش آموزشی ( کتابچه و سخنرانی ) بر نحوه مصرف قرص ضد باردرای خوراکی در بانوان مصرف کننده این قرص ها در درمانگاه غیر درمانی . خلاصه مقالات سمینار سراسری آموزش به مددجو 8-6 شهریور 1375 ، صفحه 93 – 92 .