بارداري و تولد نوزاد از مهمترين تجربياتي است كه يك زوج مي توانند در آن با هم شريك باشند. در اين دوران تغييرات جسمي ، رواني و اجتماعي قابل ملاحظه اي در زن بوجود مي آيد، كه گاه خوشايند و گاهي ناراحت كننده و در مواردي نيز خطر ناك است.

در دوران بارداري ، رابطه مادر و جنين بسيار نزديك است. هر آنچه كه براي مادر خطر آفرين باشد، به نحوي در سلامت جنين و نوزاد تاثير مي گذارد. لذا نوزادي سالم به دنيا مي آيد كه مادر سالمي داشته باشد. براي حفظ و تامين سلامت مادر بايد اصول بهد اشتي و مراقبتهاي لازم قبل از بارداري ، در حين بارداري ، زايمان و پس از زايمان رعايت شود.سعي ما بر اين است كه با آگاهي و همياري شما ، مادر و پدر عزيز اين مرحله به سلامت سپري شده و نوزاد سالمي بدنيا آيد.

تمامي دوران حاملگي از ابتدا تا پايان آن مهم است.زيرا در هر مرحله از اين دوران در بدن مادر و جنين تغييرات خاصي ايجاد ميشود، در هر مرحله احتمال بروز مشكلات ، ناراحتي ها و خطرات خاصي وجود داردو در هر مرحله بايد مراقبتهاي مشخصي از خانم باردار بعمل آيد. با مراقبتهاي دوران بارداري و پس از زايمان مي توان خطرات و بيماريهايي كه سلامت مادر و جنين را تهديد ميكند بموقع تشخيص داده و درمان مناسب براي رفع آنها انجام داد . بعضي بيماريها چنانچه در طول بارداري تشخيص داده نشود يا اگر دير مشخص شود، ممكن است عوارض جدي و حتي دائمي براي مادر يا جنين ايجاد كند. پس به محض شك به حاملگي  به كاركنان بهداشتي مراجعه كنيد. اين افراد بعد از معاينه ، شما را نسبت به وضعيت سلامتي خود و جنين آگاه كرده و تاريخ مراجعه بعدي شما را براي مراقبت تعيين مي كنند.مراجعات معمول در يك حاملگي طبيعي براي مراقبت زن باردار مطابق جدول زير است:

در اين مراجعات متناسب با سن بارداري ، مراقبتهاي زير از خانم باردار به عمل مي آيد :

·        تشكيل پرونده و معاينه كامل خانم باردار از جمله معاينه قلب و ريه

·         اندازه گيري و كنترل منظم وزن و فشار خون

·         اندازه گيري ارتفاع رحم و تعيين ميزان رشد جنين

·        تعيين وضعيت قرار گرفتن جنين در رحم در هفته هاي آخر بارداري

·        بررسي وجود علائم خطر در مادر

·        گوش دادن به صداي قلب جنين

·        انجام آزمايشهاي مورد نياز در بارداري

·        معاينه دهان و دندان و ساير معاينات مورد نياز

·        تزريق واكسن توام با در نظر گرفتن سابقه واكسيناسيون مادر

·        آموزش نكات بهداشتي در مورد تغذيه ،استراحت ، بهداشت فردي ، علائم خطر و ....

v     خونريزي يا هر گونه لكه بيني

v     كاهش حركات جنين در نيمه دوم بارداري بخصوص ماه هاي آخر

v    آبريزش                

v    سر درد مداوم

v    تاري ديد و سرگيجه

v    تب و لرز             

v     سوزش ادرار

v    ورم صورت و دستها

v    استفراغهاي شديد و مداوم و يا خوني

v    درد زير شكم يا درد مشابه قاعدگي و يا درد پهلو ها

v    افزايش ناگهاني وزن

v    ضايعات پوستي مانند : ضايعات بيماري آبله مرغان ، سرخجه ، ...

تقريبا بعد از 9 ماه ، جنين آمادگي تولد دارد. در هنگام زايمان طبيعي ، انقباضات رحم منجر به خروج جنين مي شود ولي گاهي پزشك بعلت وجود عواملي مثل تنگ بودن لگن مادر ، چند قلوئي، درشت بودن جنين ، خروج جنين با ته يا پا ، ابتلاي مادر به برخي  بيماريهاي خاص ، و ......تصميم به انجام سزارين مي گيرد.البته تنها در صد معدودي از زايمانها منجر به سزارين مي شود و اكثر خانمها مي توانند بطور طبيعي زايمان كنند.

زايمان طبيعي نسبت به سزارين مزاياي زيادي دارد :

v    هزينه كمتر

v    زمان بستري كوتاهتر

v    شير دهي موفقتر

v    احتمال عفونت كمتر

v    خونريزي كمتر

v    عدم وجود خطرات بي هوشي

شش هفته اول پس از زايمان ، دوران نقاهت پس از زايمان (نفاس) ناميده مي شود.در اين مدت نيز لازم است مادر در دو نوبت(در روزهاي 20- 15 و دو ماه پس از زايمان) توسط كاركنان بهداشتي مراقبت شود. پدر و مادر نيز بايد به تغييرات طبيعي و خطراتي كه سلامت مادر و نوزاد را تهديد مي كند آگاه بوده و در صورت بروز علائم خطر در اسرع وقت به مراكز درماني مراجعه نمايند.

·        تب ولرز

·   خونريزي بيش از ميزان قاعدگي در هر زمان و يا ادامه خونريزي بيشتر از حد لكه بيني بعد از ده روز

·        درد و ورم ناحيه بخيه ها

·        هر گونه درد ، قرمزي و تورم پستانها

·        لمس توده يا درد و تورم خروج ترشحات چركي از محل بخيه ها

·        خروج ترشحات چركي و بد بو از مهبل

·        درد زير دل يا درد ساق پا

·        بي اختياري دفع ادرار و مدفوع ، درد يا سوزش هنگام ادرار كردن و تكرر ادرار

·        افسر دگي شديد

·        سر گيجه و رنگ پريدگي

بيست و هشت روز اول بعد از تولد را دوران نوزادي مي نامند. اين دوران بسيار حساس بوده و بيشترين مرگ و مير كودكان در اين مدت اتفاق مي افتد. بنابراين آگاهي پدر و مادر در مورد نحوه مراقبت از نوزاد ضروري است.مراقبت از نوزاد در كليه واحدهاي بهداشتي در روزهاي 15 و30 بعد از تولد انجام ميشود.در اينجا به برخي مراقبتهاي لازم براي نوزاد كه توسط كاركنان بهداشتي آموزش داده مي شود اشاره خواهد شد.

v    آموزش نحوه درست شير دهي

v    آموزش استفاده از مكملهاي ويتاميني براي نوزاد از 15 روزگي

v    آموزش مراقبت از بند ناف

v    آموزش مراقبتهاي عمومي نوزاد : خواباندن ، استحمام ، لباس پوشاندن،....

v    آموزش علائم خطر نوزادي به مادر

v    اعلام تاريخ مراجعه بعدي جهت انجام مراقبت نوزاد

- عدم توانايي در شير خوردن           - بي قراري

- خواب آلودگي غير طبيعي               -كبودي

- رنگ پريدگي شديد                       - تنفس مشكل

- بي حالي و تحرك كمتر از حد معمول

- زردي در 24 ساعت اول

                                                            تهيه و تنظيم :

                                                          مهناز مير جليلي

                                     كارشناس پرستاري مامايي مرکز بهداشت