دروغ بیان مطالبی است که با حقیقت تطبیق نمی کند تمایل به تکذیب حقیقت یادروغگویی موضوعی است که کودک به طور مستقیم یا غیر مستقیم با آن آشنا آشنا شده است بعداًجزءواکنشهای او میشود .در دو سال اول زندگی خبر های دروغ مربوط می شود به عدم درک و مهارت کودک در پی بردن و فهمیدن صحبت ها,چون اولاًدر این سن کودک نمی داند دروغ چیست و ثانیاًچون فرهنگ لغات او کامل نشده است لذا نمی تواند آنچه را شنیده یا دیده  است عیناً بیان کند .بنا بر این در این سنین گفته های نا درست کودک را نمی توان حمل بر دروغگویی کرد . در چهار یا پنج سالگی دروغگویی اغلب جنبه تخیلی دارد و کودک به شرح زندگی و تصورات خلاقه ولی خام و غیر دقیق کو دکانه و خیالی خود می پردازد .معمولاًبابالا رفتن سن چون کودک بین واقعیت و خیال تفاوت می گذارد لذا کمتر به دروغگویی تخیلی می پردازد

علل دروغگویی.

دروغگویی ممکن است به علت تقلید از والدین یا دیگران صورت گیرد . مثلاًپدری که مقروض است به کودک خود می گوید «هر کس آمد یا تلفن کرد بگو پدر به مسافرت رفته است »یا مهمانی می رسدو مادر به فرزندش می گوید «بگو مامان خانه نیست ». در این حالات کودک دروغگویی را نوعی نفع شخصی می پندارد و به تقلید از والدین خود به دروغگویی می پردازد . در فواصل پنج تا ده سالگی دروغگویی به معنای واقعی در کودکان ظاهر می شود از نظر آینده وخیم است . خوشبختانه چون کودکان در این سنین وابستگی کامل به والدین خود دارند آنها می توانند با سعی و تدابیر عاقلانه دروغ پردازی را به حداقل برسانند .

دروغگویی دفاعی به منظور رهایی از مجازات زمانی که از کودک بیشتر از توانایی جسمی و روحیش انتظار می رود ابراز میشود کودک برای پنهان کردن خطاهایی که مرتکب شده یا حتی خجالت از بیان آنهابه دروغگویی می پردازد .این دروغگویی با شدت تنبیه و مجازات رابطه مستقیم دارد مثلاًکودکی که لیوانی را شکسته یا غذایی را خورده به علت ترس ازتنبیه اظهار بی اطلاعی می کند یا زمانی که تکالیف مدرسه را انجام نداده است می گوید «بیمار بودم ,مادرم مریض شد ,.....»

دروغگویی کودکان ممکن است ارادی یا غیر ارادی و ناخود آگاه به منظور معینی باشد ,مثل بیان مطالب و قصه های ساختگی برای جلب محبت ,تحسین , ترساندن دیگران یا به خاطر نسبت دادن محاسن یا قدرت و شایستگی قابل تمجید به خود یا والدین .مثلاًپدرم صاحب مقام و پولدار است .این نوع دروغگویی بیشتر جنبه گزاف گویی دارد و اغلب در کودکان محروم از محبت یا دارای احساس حقارت دیده میشود و بعضی آن را نوعی مکانیسم دروغگویی نام نهاده اند که برای ارضای شخص مورد استفاده قرار می گیرد و به هر اندازه که احساس حقارت بیشتر باشد دروغگویی وخیالپردازی افزایش می یابد

هدف از دروغگویی ممکن است برای انتقامجویی و آزار شخص و کینه توزی باشد مثلاًکودک شیشه ای را می شکند و آن را به خواهرش نسبت می دهد .

عده ای نیز هدف معینی از دروغگویی ندارند بلکه بیشتر بر اثر عادت و تربیت غلط دروغ می گویند.

دروغگویی تغببراتی در بدن به وجود می آورد از جمله تعداد ضربان قلب و تنفس افزایش می یابد

(شبیه این حالت در ترس هم وجود دارد )چشم ها تغییر یافته و حالت مخصوصی به خود می گیرد به طوری که با به کار بردن دستگاه مخصوص و ثبت حرکات آن و رسم حرکات به صورت نمودار و حتی عکسبرداری از قیافه ضمن سوال از شخص مورد آزمایش می توان دریافت که گوینده پاسخ صحیحی به سوال میدهد یا خیر .   

بر اساس مطالعات و تحقیقات انجام شده اشخاص دروغگو افرادی بیقرار ,عصبانی و نا آرام هستند و دروغگویی مرضی یا دروغگویی بوالهوس است این حالت بیشتر در سنین بلوغ و نوجوانی مخصوصاًبین 15 تا 18 سالگی دیده می شود .این افراد معمولاًشخصیتی هیستریک و بی ثبات دارند و از بیانی روان وسلیس بر خوردارند . اغلب بذله گو بوده و ظاهر فریبنده ای دارند و با سر هم کردن استادانه داستانهای گوناگون به طور اغراق آمیز به دروغگویی می پردازند و دردسرهای مختلفی برای خود و دیگران ایجاد می کنند .

اصطلاح میتومانی (افسانه بافی ) را دوپره ابداع کرده است و می گوید در دختران بیشتر از پسران دیده می شود و ممکن است موروثی یا خانوادگی باشد , زیرا در پنج نسل پی در پی از یک خانواده گزارش شده است افراد مبتلا گرایش مرضی به ساختن و پرداختن امور غیر واقعی و خلق افسانه های خیالی دارند . این افراد در حین دروغگویی حتی ممکن است به خودشان تهمت بزنند و خود را مقصر فاجعه ای فلمداد کنند و به این علت تحت تعقیب و پیگرد قرار دارند به عبارت دیگر نه تنها دیگران را فریب می دهند بلکه خود نیز فریب دروغهای خود را می خورند. .

درمان دروغگویی

یرای درمان دروغگویی باید هرچه زود تر به رفع علت آن اقدام نمود و باصبر وبرد باری ریشه اصلی و گرایش و تمایل به دروغگویی را پیدا کرد .برای این کار یک دوره روان درمانی طولانی به منظور نو سازی شخصیت و رشد جنبه های عاطفی ,اخلاقی و وجدانی ضروری است .ثابت شده است که رفع احتیاجات ضروری ,مادی و عاطفی و حذف تنبیه و از بین بردن اعتراف و اقرار به دروغگویی یا رشوه دادن به کودک اغلب کمک موثری در پیشگیری  ودرمان دروغگویی است .والدین نباید در حضور کودک دروغ بگویند و در صورت اجبار باید سعی کنند کودک رابه حقیقت امر آگاه سازند . چون دروغگویی کودکان اغلب به خاطر مکتوم داشتن خطاهایی است که مرتکب شده اند بنابر این بهتر است والدین به کودکان بفهمانند که خود آنان هم وقتی به سن کنونی فرزندان خود بوده اند اغلب خطاهایی نظیر آنچه که از آنها سر زده مرتکب شده اندکه با ارائه راههای صحیح از طرف بزرگان خانواده اصلاح شده اند و به آنان یاد داده میشود که از اظهار خطا و تقصیر نترسند و عملاً ثابت کنندکه خطا و اشتباه گناهش از دروغگویی کمتر است.

                                                                         تهیه وتنظیم :طاهره دهقانی

                                                              کارشناس بهداشت روان

منابع :

-روانشناسی کودکان و نوجوانان استثنایی, دکتر بهروز میلانی فر,انتشارات قومس ,1384

-مقالات ارائه شده در سمینار های روانپزشکی و روانشناسی و علوم اجتماعی