مقد مه :  

·       میزان مصرف انواع سموم درجهان 5/2میلیون تن میباشد.

·       میانگین مصرف انواع سموم درایران دردهه 1363تا 1373  برابر35810بوده است.

·       درنتیجه اجرای برنامه های کاهش مصرف سموم این میزان درسال 80 -79 به 23423 تن رسیده است. که  حدود 35% کاهش داشته است.

·       ازاینرو میزان مصرف انواع سموم درایران کمتراز 1% مصرف جها نی مي باشد.

 

تغیرات اتفاق افتاده درنسبتهای کاربرد انواع سموم

·       الف) ایران

·       کاربردحشره کشها از75%به45% کاهش یافته است.

·       کاربردقارچکشها وکنه کشها از11%به 25%  افزایش یافته است.

·       کاربردعلفکشها از14%به35%رسیده است .

·       ب) جهان

·       میانگین جهانی مصرف حشره کشها 5/25% است.

·       میانگین جهانی مصرف قارچکشها وکنه کشها 6/18%است.

·       میانگین جهانی مصرف علفکشها 3/48 %است.

·       میانگین جهانی مصرف دیگرسموم 6/5 %است.

 

عوامل خسارتزاي محصولات كشاورزي

·       الف- موجودات زنده

·       آفت : حشرات و جانوران خسارتزا

·       بيماري :  قارچها،باكتريها،ويروسها ،نماتدها

·       علفهاي هرز :  كليه گياهان نابجا

·       ب- عوامل غير زنده

·       كليه تنشهاي محيطي وارده به گياه  :  سرمازدگي ، بادزدگی ، كمبود مواد غذايي

 

تقسيم بندي سموم شيميا يي بر مبنا ي عوا مل خسا رت زا

·       حشره كش

·       قارچكش

·       علفكش

·       موش كش

·       نماتد كش

·       حلزون كش

 

حشره کشهای طبیعی

پیرترینها   pyrethrins

ازعصاره گلهاي گياهان داودي که درکشورهای کنیا واکوادورمی رویند بدست می آیند .                    

نحوه عملکرد :سبب فلج شدن فوری حشره میشود ولی فعالیت مجدد پیدامیکنند.به همین سبب مواد سینرژیست به آن اضافه میکنند.                    

                                        LD50=1500mg/kg

ازاین گروه میتوان روتنون و نیکوتین رانامبرد

 

سموم آلی کلره

تاسال 1940ميلادي حشره كشهاي موجود هنوزبه آرسنيت سرب ياكلسيم،روغنهاي نفتي،نيكوتين،نفت،روتنون،     گو گرد، گازسيانيد هيدروزن وكريوليت محدود ميشد.

شامل: كلردان(1945)، ليندين، كلتان، آندوسولفان(1956)، ددت(1936)، ديلدرين (1948)  .

اين گروه ازسموم دوام بسيارزياد دارند، خاصيت ابقايي دربافتهاي چربي، انتقال ازطريق تغذيه گو شت و...

 

سموم آلی فسفره

 اکترا ًسبب مسمومیت های حاد شده و کارکلینسترازخون رامتوقف می کنند .

شامل: مالاتيون(1949)، ديازينون(1952)، دورسبان، اتيون، كومافوس و...

 

تقسيم بندي سموم از نظر نحوه تاثير

·       تركيبات سوزاننده  و مسموم  كننده

 (دينوزب ، گبوتكس و سموم آرسنيكي )

·       سموم تماسي (مالاتيون ، گوزاتيون )

·       سموم نفوذي ( ديازينون )

·       سموم سيستميك (متاسيستوكس )

·       سموم ميكروبي ( B.T)

 

صور مختلف عر ضه سموم

·       بصورت گرد همر اه باپودرتالك و...

·          پودرهاي قابل تعليق در آب(w.p)

·       امو لسيون هاي غليظ (E.C)

·       گرانول

 

تعريف  LC50

·       عبارتست ازغلظت كشنده سم براي 50%حيوانات مورد آزمايش وبرحسب    ميكروگرم درليتراظهارمي دارند (سميت سموم تدخيني ) 0

·       اگرغلظت گازناشي ازمتيل برومايد د رفضا به 100تا200 ppm برسد چند   ساعت تنفس ازآن موجب مسموميت شد يد شده وممكن است انسان راباخطر  مرگ مواجه سازد 0

·       اگرغلظت گازناشي ازقرص فوستوكسين درفضا به 2000ppm درهوابرسد  دراند ك مد تي ميتواند انسان را بكشد 0

 

تعريف LD50

·       مقدار سمي كه قادراست 50% حيوانات موردآزمايش رابكشد

·       مثال LD50سم د.د.ت براي موشهاي بزرگ ازراه  دهان ml/Kg 250 مي باشد

·       LD50 ديازينون برابر100 تا 150 mg/Kg  مي باشد

·       LD50 مالا تيون برابر1000 تا 3500 mg/Kg مي باشد

·       LD50 سوين برابر307 mg/Kg  مي باشد                        

 

تقسيم بندي سموم بر مبناي درجه سميت

·       سموم فوق العاده خطرناك LD50دهاني   0تا50  وپوستي 0تا200mg / kg

·       سموم باخطرمتوسط LD50 دهاني 51 تا 500 وپوستي 201 تا2000 mg /kg

·       سموم كم خطرLD50 501 تا 5000 وپوستي 2000 تا 20000 mg /Kg  

·       سموم بي خطر LD50 دهاني 5000 + وپوستي 20000 +  mg /Kg

 

اثرات گروههاي مختلف سموم در سيستم عصبي و رفتاري

ارگانو فسفره (مانند مالاتيون، كلروپيريفوس و ...)
اختلالات ادراكي، هوشياري و عاطفي
اختلالات در اعصاب حسي-حركتي
كاربامات ( مانند كارباريل)
نقص حافظه - اختلالات بينايي
اختلالات در اعصاب حسي-حركتي

ارگانو كلره (مانند كپون)
اختلال در ضمير آگاه و شخصيت فرد
ضد عفوني كنندها (مانند متيل برومايد)
اختلال در حافظه كوتاه مدت
قارچكش ( مانند زينب، مانب و مانكوزب)
بينظمي تنفس فيزيولژيك (احتمالا پاركينسون)
كاهش هدايت عصبي

پيرتروئيد
كاهش فعاليتهاي حركتي غير ارادي
بيحسي در اعصاب حسي جلدي و كاهش در عكس العمل هاي سريع
جونده كش
ذخيره حداقل اطلاعات در ضمير آگاه
كاهش توانايي انجام كار بطور مستقل

 

قوانين وآيين نامه هاي اجرايي سازمان حفظ نباتات

·       ورود ، ساخت،فرموله كردن وتغيربسته بندي سموم مستلزم اخذ پروانه ميباشد

·       تعيين وتصويب فهرست سموم مجا زكشورازطريق هيئت نظارت برسموم

·       تجديد نظردرفرمول شيميايي ،نوع فرمولا سيون،بسته بندي و...

·       تصويب مشخصا ت لازم براي برچسب

·       سموم جديد پس ازتاييد سازما ن حفظ نبا تا ت بايد به تصويب هيئت نظا رت سموم برسد

·       سازند گا ند گا ن،فرموله كنند گان وبسته بندي كنند گان سموم موظفند با رعايت كليه مشخصات فني وبا نظا رت سازمان حفظ نبا ت به بازارعرضه كنند

 

ايمني در انبارداري سموم شيميائي

براساس بررسيهاي بعمل آمده شواهدي دال بر آتش سوزي خودبخود سموم دفع آفات نباتي وجود ندارد

به استثناي ديتيوكارباماتها مثل مانكوزب ، مانب ، بنوميل و... كه بايد از ساير سموم جدا شوند .

 

ضوابط ساختمان انبار

·       بايد عاري ازمواد آتش زا به منظور جلوگيري از گسترش آ تش با شد

·       ديوارهاي خارجي از موادي ساخته شده باشد كه از گسترش آتش جلوگيري نمايد

·       تاحد امكان از ايجاد مجاري فاضلاب در كف انبارهاي سموم پرهيزگردد

·       فاصله گذاري بين سموم برحسب نوع آنهاازطريق ديوارهاي عايق

 

جلوگيري از بروز آتش سوزي در انبارهاي سموم

·       بديهي ترين علت آتش سوزيها :

·       كشيدن سيگار

·       نقائص و معايب سيستم برق

·       وسايل نقليه حاضر در انبار (ليفتراك)

·       توجه به محل جغرافيائي احداث انبار

·       مجاورت آن با تاسيسات مسكوني ، مدارس ، كارخانه هاي مواد غذايي

·       موقعيت مجاري آب و سيستمهاي فاضلاب در ناحيه انبار

 

مقابله باآتش سوزي

·       انبارهاي سموم بايد مجهزبه كپسول آتش نشاني وشيلنگ آب باشند

·       درانبارهاي بزرگ سيستم آب پا ش اتوما تيك مورد توجه قرارگيرد

·       نصب سيستم هاي كشف حريق

·       كاركنان انباربايد مجهزبه ماسك ضد حريق ودستگا ههاي تنفس ا كسيژن باشند

·       انبارهاي سموم بايد داراي سيستم هواكش جهت خارج كردن دود باشند

 

مقررات حمل ونقل

·       سموم بايد دور از مسافرو مواد غذايي بارگيري و تخليه شوند.

·       از گذاشتن بسته هاي سموم در زير وسايل سنگين پرهيز گردد.

·       قبل از بارگيري سطوح وسايل نقليه از لحاظ وجود براده هاي چوب وسنگ ... بررسي شود.

·       در صورت نشت سم بوسيله خاك مواد نشتي جذب و جمع آوري شود.

 

شرايط نگهداري سموم و ايمني در انبارها

·       نگهداري سموم مطابق شرايط برچسب .

·       نگهداري سموم در انبارهاي مخصوص .

·       پرهيز از نگهداري سموم در ساير ظروف

·       جدانگهداري علفكشها از ساير سموم

·       خروج سموم از انبار با توجه به تاريخ انقضاء

·       خارج كردن ظروف صدمه ديده از محل انبار

 

شرايط اختصاصي نگهداري سموم

·       اكسي ديمتون متيل ( متاسيستوكس) امولسيون 25%

·       حداقل حرارت مجاز 10- و حدالكثر 30+

·       درمحلي خشك وخنك ،دورازتابش آفتاب نگهداريد

·        دوره كارنس آن 21روزمي باشد

 

متام سديم (واپام )

·       در جاي خشك كه هوا به خوبي تهويه ميگردد نگهداري شود

·       دور از تابش مستقيم انبار گردد

·       دماي مطلوب نگهداري بين 20 تا 30درجه سانتي گراد

·       درحرات زير5درجه سانتي گراد كريستاليزه ميشود

·       مقدارمصرف براي نماتدمولدغده110سي سي درهرمترمربع        

   

متيل برومايد

 

          

قرص فسفيد آلومينيوم (فستوكسين)                

·       دور از آتش و اشياء داغ و ساير مواد شيميائي نگهداري شود

·       گازي بي رنگ بابوي سيرمي باشد

·       قرص هاي بزرگ به وزن 3گرم ميباشند

·         به ازاي هرتن محصول 3تا6قرص وبراي     محصولات انباري مانند غلات ،حبوبات،خشكبارو... درگوني ويا بسته بنديهابه ازاي هرمترمكعب حجم5/. تا5/1عدد قرص استفاده مي شود.                                                                                                                     

 

رعايت نكات لازم در موقع كاركردن در انبار

·       استفاده از دستكش ، چكمه و لباس كار مخصوص

·       عدم جابجايي سموم گازي در داخل انبار

·       تعويض و شستشوي همه روزه لباس كارگران

·       پرهير از خوردن آشاميدن و استعمال دخانيات در انبار

·       در صورت تماس بدن با سم غليظ بايد فوراً آن را با آب و صابون بشويند

 

معدوم كردن ظروف خالي سموم

·       مدفون كردن ظروف در عمق 5/1 متري زمين

·       محل دفن ظروف خالي بايستي غير قابل نفوذ و از مسير رودخانه  ... دور باشد

·       سوزاندن ظروف به جز علفكشها

 

باقيمانده سموم

CCPR مخفف عبارت Codex Committee on Pesticide Residues یا کمیته باقیمانده سموم کدکس می باشد. یکی از وظایف این کمیته تعیین حداکثر باقیمانده سموم MRL در مواد غذایی می باشد. کلیه کشورها در صورتی اجازه ورود محصولات کشاورزی را می دهند که این محصول دارای تائیدیه معتبر از یکی از آزمایشگاه های مورد تائید کدکس Good Laboratory Practice - GLP مبنی بر میزان باقیمانده سموم مورد تائید کدکس باشد. این مهم برای بسیاری از کشورهای پیشرفته و پیشرو مورد توجه قرار دارد

·       باقي مانده سموم روي محصولات كشاورزي بصور ت PPM)  ) مخفف parts.per.million  نشا ن مي دهند 

·       اكثرسموم شيميايي سرطانزاوتومورزاهستند ووجودانواع سرطانها درجوامع امروز زنگ خطري دراين زمينه است

·       اين نوع مسموميتها دراثرمصرف متوالي مقاديرجزئي باقيمانده سموم درموادغذايي بوجود مي آيند

·       دوره كارنس :حداقل زمانيكه بين آخرين سمپاشي وبرداشت محصول بايد رعايت كرد كه دراين مدت سم تجزيه شده وباقيمانده آن به حدمجا ز مي رسد                                           

·       منابع چربي داربد ن به عنوان غني   كننده هاي بيولوژيكي عمل مي كنند   به عنوان مثال غد د فوق كليوي،تيروئيد ،جگر،كليه و...مي توان نام برد0

·       ازاينروخورد ن حتي مقدارناچيزمثلا  باقيمانده سموم كلره د رحد 1/ ppm،  همراه باغذا باعث ذخيره 10تا15ppmآن دربدن ميشود كه افزايشي بيش از100برابراست0