یكی از تغییراتی كه با نزدیك شدن نوروز دیده می شود و چهره شهر را عوض می‌كند، خانه تكانی است. این سنت زیبا گاه در اثر عدم رعایت نكات ایمنی و سلامتی تبدیل به عاملی می شود كه دردسرزا بوده و سلامت اعضا خانواده به ویژه خانم‌ها را در معرض خطر قرار می دهد. كتف درد، گردن درد، كمردرد، سوزش و خارش پوست دست ، مسمومیت ها و غیره از جمله رایج ترین عواقب و پیامدهای خانه تكانی غیر اصولی و نادرست است.

بدون شك كمر درد بزرگ‌ترین مشكلی است كه افراد هنگام خانه تكانی با آن مواجه می‌شوند. جابه جا كردن و یا بلند كردن اجسام سنگین بدون رعایت اصول صحیح، مهم‌ترین عامل ابتلا به كمر درد است كه گاه تا آخر عمر فرد‌مبتلا‌‌را‌رنج می‌دهد. در این ایام خانم‌ها فشار مضاعفی به جسم خود‌وارد می‌آورند، در صورتی كه با یك برنامه ریزی صحیح می‌توان قدم به قدم تمام امور مربوط به نظافت و تمیز كردن منزل را بدون به خطر انداختن سلامت و تندرستی جسم انجام داد. برای آنكه دچار كمر درد نشوید بهتر است هنگام برداشتن اجسام از روی زمین و یا جابه‌جا كردن آنها، پشت خود را صاف نگه دارید و قوز نكنید بلكه زانوها را خم كرده و برای تحمل وزن جسم به عضلات پای خود تكیه كنید. این كار موجب می شود فشار ناشی از وسایل سنگین به‌جای كمر به مفصل ران منتقل شده و از گرفتگی‌های عضلانی و دردهای ناگهانی عضلات به ویژه كمر جلوگیری‌ ‌شود .همچنین اگر جسم سنگینی را از زمین بلند كرده‌اید، برای چرخش به جهت خاصی، هرگز بالاتنه خود را از محل كمر به آن سمت نچرخانید، بلكه تمام بدن را از محل پاها به آن سمت برگردانید.

متخصصان توصیه می‌كنند اشیاء سنگین را به سرعت و با یك حركت سریع و ناگهانی از روی زمین بلند نكنید. هرگز در حالی كه جسم دیگری را توسط یكی از دست‌هایتان بلند كرده‌اید، سعی نكنید با دست دیگر جسم سنگین دیگری را بلند كنید.اگر اصرار دارید هر دو بار را همزمان حمل كنید، ابتدا باری را كه در دست دارید زمین بگذارید و سپس هر دو جسم را به طور همزمان و با هم بلند كنید.

توصیه می‌شود همیشه به هنگام بلند كردن اجسام سنگین، اول پاها را به اندازه عرض شانه ها باز كنید و بعد جسم مورد نظرتان را بلند كنید. این عمل باعث حفظ تعادل بدن می شود.

مسمومیت با مواد شوینده لکه برها و سفید کننده ها از دیگر موارد شایع در ایام خانه تکانی است.

اغلب‌ ‌مسمومیت‌ها در آستانه نوروز مربوط به مواد شوینده و بهداشتی است. همان موادی كه‌ ‌اغلب زنان خانه‌دار برای انجام عملیات خانه تكانی از آن استفاده می‌كنند. ظاهرا‌ ‌زنان به عنوان مدیر امور داخلی منزل بیشترین مسئولیت را در نظافت خانه دارند، شاید‌ ‌به همین دلیل نیز بیشترین موارد مسمومیت مربوط به زنان است.

 بخار متصاعد شده از تركیب جوهرنمك و وایتكس بسیار برای چشم، پوست و ریه خطرناك است‌ و باید از تركیب این دو ماده جلوگیری کرد .كاربرد فراوان مواد شوینده و پاك كننده از جمله جرم گیرها و مواد سفیدكننده در منازل موجب انتشار برخی از ذرات شیمیایی خطرناك در حمام، آشپزخانه و سرویس‌های بهداشتی می شود كه استفاده و تداوم این مواد به همراه آب گرم اثر منفی آن را دو چندان می كند.

مواد شیمیایی فوق الذكر دارای تركیبات آلی فراری هستند كه به سرعت در فضا منتشر شده و دارای اثرات سوءمتعدد از جمله سوزش چشم و آلرژی‌های مختلف تا سرطان هستند.

روابط عمومی شركت كنترل كیفیت هوا در خصوص كاهش اثرات منفی آلودگی هوا در ساختمان ها توصیه كرده است: <پاك كردن مرتب و به موقع قسمت های مختلف منزل از گرد و غبار و همچنین استفاده از ماسك و یا پارچه مرطوب در هنگام غبارروبی و نظافت با مواد شیمیایی شوینده و ضدعفونی كننده و تهویه مناسب منزل در طول روز می تواند به میزان قابل ملاحظه ای از خطرات مسمومیت به واسطه این ذرات مضر بكاهد.>

بهترین اقدام برای مسمومان ریوی، خروج سریع فرد از محل سربسته و استفاده از هوای آزاد و تماس با اورژانس در موارد مسمومیت شدید جهت تجویز اكسیژن و مصرف داروهای ضدالتهابی‌ تحت نضارت و با تجویز پزشک ‌است.

بایستی از مصرف مواد شوینده در فضاهای بسته خودداری ‌و‌ماسك‌های تنفسی و دستكش حتما مورد استفاده قرار بگیرد.

از یاد نبرید یكی از راه‌های خودكشی برق است.  شست‌وشو لوازم برقی مانند لوستر، چراغ‌ ‌روشنایی كلید پریز و غیره موجب موارد زیاد برق گرفتگی در روزهای پایانی سال است.  لازم است اول برق وسیله برقی را قطع كنید و بعد آن را تمیز كنید. و متعاقب آن پس از اطمینان از خشک و ایمن بودن آن وسیله آنرا مورد استفاده قرار دهید.

 عارضه احساس درد و ناراحتی در مچ دست،  بیماری شایع در ایام خانه تکانی است كه مهم‌ترین علت آن استفاده زیاد از دست‌ها برای شستشو در طول شبانه روز است. این عارضه  معمولا با علایم گزگز كردن در نیمه های شب آغاز شده و با بی‌حس شدن انگشتان دست و درد موجب بی خوابی افراد مبتلا به این بیماری می‌ ‌شود‌.

افرادی كه دچار این عارضه می شوند باید به پزشك مراجعه كرده و با تجویز پزشك از درمان‌های دارویی یا فیزیوتراپی‌ ‌استفاده كنند‌. برای پیشگیری از بروز این عارضه باید سعی كرد ضمن‌ ‌كاهش فعالیت‌هایی كه از طریق دست صورت می‌گیرد، كارهای روزانه به گونه ای برنامه ریزی شود كه زمانی هم به استراحت و نرمش دادن دست ها اختصاص یابد.

حملات بیماری آسم از جمله مواردی است كه در شب عید در لیست مراجعین به اورژانس‌ها زیاد دیده می‌شود. امروزه اغلب برای شستشوی سرویس‌های بهداشتی از مایع‌های شیمیایی‌ ‌نظیر انواع سفید كننده‌ها‌ ‌و جوهر نمك استفاده می‌كنند و از آنجا كه سرویس‌های‌ ‌بهداشتی در فضای بسته و كوچك قرار دارند قرار گرفتن زیاد در این فضاهای‌ ‌بسته می‌تواند آسیب زیادی را به ریه افراد وارد كند‌.‌ همچنین استفاده از این شوینده‌ها باعث تشدید بیماری در افراد مبتلا به بیماری آسم می شود.

متخصصین معتقدند به هنگام استفاده‌ ‌از شوینده‌های شیمیایی، استفاده از ماسك بسیاری ضروری است اما وجود هواكش و بازكردن‌ ‌پنجره ها در این زمینه، می‌تواند تا حد زیادی از بروز آلرژی‌ها جلوگیری‌ ‌كند‌.

هیچ کس دوست ندارد در ایام عید پوست ترك خورده یا حساسیت پوستی داشته باشد . سعی كنید تا آنجا كه ممكن است از تماس مستقیم دست ‌ها با انواع مواد شوینده و پاك كننده خودداری كنید. اكثر مواد شوینده ازPH  استاندارد برخوردار نیستند و به همین دلیل می‌توانند سبب تحریك پوست دست شوند. اگر پوست حساسی دارید بهتر است ابتدا یك دستكش نخی و سپس روی آن یك دستكش لاستیكی دست كنید. زیرا گاهی اوقات پوست به لاستیك دستكش حساسیت نشان می دهد. عدم رعایت این نكته كوچك می‌تواند موجب بروز حساسیت پوستی كه درمان آن زمان بر و هزینه بر‌است‌، شود. اگر حساسیت هم نگیرید، تازه آنگاه پوست خشك و زبری پیدا خواهید كرد. به سلامت خود بیشتر از خانه تکانی خوب اهمیت بدهید.

گاهی در صفحه حوادث خبر ناخوشایند سقوط مرد خانواده را به همراه فرش از پشت بام می‌خوانیم. بررسی‌ها نشان می‌دهد میزان حوادث و‌ ‌سقوط‌ ‌از ارتفاع در این ایام‌ ‌افزایش می‌یابد‌. ‌دست شكسته و پای شكسته از صحنه‌های تكراری روزهای خانه تكانی است.

البته تنها پشت بام خطر ندارد، نردبان نامطمئن هم به همان اندازه می‌تواند خطرناك باشد. در صورت استفاده از نردبان یا چهار‌ ‌پایه باید از سطح اتكایی آن با زمین كاملا مطمئن شده و از نوع استاندارد و نردبان دو‌ ‌طرفه استفاده كرد. كارشناسان ایمنی توصیه می‌كنند كه در زمان پاك‌ ‌كردن شیشه و پنجره‌های منزل احتیاط لازم ضروری است و از رفتن روی نرده‌ها یا‌ ‌قرنیزهای آن باید جدا خودداری كرد‌.

چند توصیه در خانه تکانی

۱) بهتر است قبل از شروع كار به مدت 10  دقیقه‌ ‌ با حركات ورزشی - نرمشی و كششی اندام‌های فوقانی و تحتانی، بدن خود را برای‌ ‌كار آماده كنند.

۲) با‌ ‌برنامه‌ریزی و تقسیم كار از انجام حجم زیاد كار در یك مدت زمان محدود خودداری كنند تا از فشار و استرس زیاد به اندام جلوگیری شود‌. ‌ضمن اینكه اضطراب ناشی از انبوه كارها باعث فشار عصبی زیادی می شود .

۳) استفاده از لباس‌های راحت نخی برای تبادل‌ ‌حرارت و استفاده از سیستم تهویه‌ای مناسب،می‌توان از بروز استرس گرمایی ناشی از حرارت كاست‌.

۴) با‌ ‌استفاده از مایعات به میزان زیاد ،آب و املاح از دست رفته بدن خود بر اثر تعریق را جبران كرده تا از بروز مشكلات و عواقب بعدی جلوگیری شود .

۵) استفاده از ماسك و پیش‌بند در صورت تماس با مایعات و مواد شیمیایی و سربند برای پیشگیری از آلودگی مو بسیار مفید است.

۶) در حین گردگیری از وارد كردن بیش از اندازه فشار به كمر خودداری كنید‌.

۷) برای جابجایی بار بیش از 20 كیلوگرم از وجود یك نفر كمك استفاده كنید و از رها كردن بار خودداری كنید.

۸) برای شست و شوی‌ ‌بخش‌های فوقانی در و پنجره و دیوار به ازای هر ۲ تا ۳ دقیقه كار، مدت كوتاهی سر را‌ ‌پایین انداخته و به حالت استراحت قرار دهید‌.

۹) افراد مبتلا به مشكلات اسكلتی - عضلانی برای شستن در حمام از چكمه استفاده كنند و در غیر این صورت با رعایت نكات‌ ‌ایمنی بر روی سطوح لیز و لغزنده از دمپایی استفاده شود.

۱۰) حین استفاده از مواد شوینده‌ای همچون وایتكس برای جلوگیری از آسیب ریه از دستمال ضخیم بر روی دهان، بینی و دستكش پلاستیكی برای جلوگیری از آسیب پوست‌ ‌استفاده شود‌.

۱۱) بهتراست كه خانه تكانی در‌ ‌زمان غیبت كودكان در منزل صورت گیرد تا ضریب حوادث كاهش یابد

۱۲) نباید لوازم برقی با آب تماس داشته باشند و باید از ریختن آب بر روی كلید، پریز و‌ ‌سیم برق پرهیز شود‌.

۱۳) استفاده از وسایل غیر ایمن برای دسترسی به ارتفاع بالاتر و زیر پایی‌ همچون جعبه و نردبان‌های غیر ایمن، خطر‌ ‌سقوط را افزایش می‌دهند.

 

برگرفته از مقاله بسیار خوب آقای دکتر علی اخوان بهبهانی از سایت آفتاب

 

 

ارائه از واحد بهداشت محیط و حرفه ای مرکز بهداشت شهرستان میبد