مقدمه: در فرهنگ متعالي اسلام  سلامتي به عنوان يك ارزش مطرح شده است و حفظ آن از واجبات ديني است كه با تعابيري همچون سلامتي بالاترين نعمتهاست ، نعمت ناشناخته و از نظر دورمانده  ، نعمتي كه بدون آن  خيري در زندگي نيست ،  نعمتي كه آدمي از شكر آن عاجز است و دهها عنوان ديگر توصيف و اهميت آن در كلام معصومين در قالب روايات و ادعيه  بيان شده است بطوري كه مي توانيم ادعا كنيم در هيچ مكتبي به اندازه اسلام براي سلامتي اهميت قائل نشده و مسلمانان را در قالب احكام تكليفي مسئوليت پذير نموده است.

حال اگر با چنين پشتوانه اي  در بعضي از جوامع اسلامي در تامين سلامت عمومي قصوري وجود داشته است مشاركت دادن روحانيون بعنوان با نفوذترين افراد جامعه كه كلام آنان مي تواند در اصلاح فرهنگ بهداشت عمومي تاثير گذار باشد ناديده گرفته شده است. با توجه به اينكه در شهرستان ميبد در بيش از 130 مسجد ،  60 مدرسه ، 12 اداره و كليه مراكز دانشگاهي نماز جماعت اقامه مي شود بعد از اقامه نماز فرصت مناسبي است تا امام جماعت با الهام از كلام وحي و احاديث معصومين نمازگزاران را به رعايت توصيه هاي بهداشتي رهنمون نمايد.  اميد است از اين فرصت و همكاري بتوانيم مشكلات بهداشتي جامعه را كه صرفاً در رفتار و فرهنگ مردم نهفته است با استفاده از احاديث معصومين و آيات قرآن كه از زبان خطبا و روحانيون گفته مي شود شاهد ترويج فرهنگ بهداشت عمومي در جامعه باشيم.

مهمتريت اولويت هاي بهداشتي كه ريشه در فرهنگ مردم دارد و با اصلاح آن مي توانيم سلامت عمومي را بهبود بخشيم بطور اختصار بيان مي كنيم.

1-            بهداشت فردي

مهمترين اولويت بهداشتي كه اساس سلامتي محسوب مي شود بهداشت فردي است و در اسلام با عناوين مختلف به آن اشاره شده است . روايت متعدد در خصوص بهداشت دهان و دندان – شستن دست قبل از غذا و بعد از غذا – پاكيزگي و آراستگي لباسها – استحمام كردن – كوتاه كردن ناخنها – عدم استفاده از وسايل شخصي ديگران( حوله – شانه و مسواك و غيره ) بطوري كه در سوره بقره آيه 222 خداوند به پاكيزگان اشاره مي كند كه آنان را دوست مي دارد تاكيد مي كند و هزاران روايات در اين زمينه مي تواند دليل بر اهميت اسلام بر بهداشت فردي به عنوان اهميت آن در سلامتي شخصي و عمومي باشد.

2-بهداشت مواد غذايي:

( فلينظروالانسان الي طعامه ( ايه 24 سوره عبس)

 طبق نظر اكثر پزشكان حدود 70% از بيماريها به طور مستقيم  يا غير مستقيم به غذاي انسان بستگي دارد و برخورداري از تندرستي بدون داشتن تغذيه سالم كافي و بهداشتي امكان پذير نيست بطوري كه بايد در دريافت مواد غذايي متناسب با نياز بدن دقت كرد. انسان بايدبا تا مين نيازهاي غذايي از نظر گروههاي غذايي از پرخوري و كم خوري بپرهيزد. در قرآن كريم آيات متعددي وجود دارد به خوردن غذاهاي پاكيزه  و از خوردن غذاهاي آلوده و پليد نهي شده است( آيات 143 تا 118 انعام31 اعراف ) و احاديث معصومين در خصوص منع پرخوري و ترك سفره قبل از سير شدن و مصرف سبزي و نهي از مصرف زياد گوشت و غيره اشاره كرد.

پيامبر اكرم  (ص) مي فرمايد : معده خانه بيماريهاست و رژيم غذايي سالم در راس درمانها است.

2-     بهداشت روان

 ( الابذكرا... تطمئن القلوب )

سلامت روان هميشه در كنار سلامت جسم مطرح بوده است و سلامت كامل بدون دستيابي به سلامت روان تامين نمي شود ليكن  امروز با تغيير در شيوه هاي زندگي مردم و صنعتي شدن جامعه سلامت رواني آسيب جدي ديده است و كمتر به آن توجه مي شود . سلامت روان زماني است كه انسان رفتار صحيح و مناسبي با جامعه داشته باشد و بر خشم و ترس و اضطراب مسلط باشد و خود و ديگران را دوست بدارد و به تناسب توانايي از خود انتظار داشته باشد و به فرموده حضرت علي (ع) در زمان حال زندگي كند و فرصت  امروز را غنيمت بشمارد.

افسرگي ، لجاجت ، بدبيني ، اضطراب ، خودخواهي و زياده خواهي  نمونه اي از مشكلات رواني است كه عواقب متعددي نظير بيماريها ي جسمي ، اعتياد ، خودكشي و ناهنجاريهاي اجتماعي را به دنبال دارد.

آيات و احاديث زيادي در خصوص سلامت روان وجود دارد كه نمونه هاي آن عبارتند از: مهرباني با خانواده ، فرزندان ، جامعه  ، ميانه روي در كارها ، رسيدگي به امور بندگان خدا بويژه يتيمان ، محبت به ديگران ، شوخ طبع بودن ، احترام به سالمندان ، كودكان و جوانان ، زدودن غم و اندوه از رخسار ، ورزش و تفريح سالم ، سير و سياحت و غيره وجود دارد كه از ذكر آن خودداري مي شود.

خلاصه آنكه اگر فكر كنيم و بينديشيم به اين نتيجه مي رسيم كه :

موتور سواري كه با سرعت غيرمجاز و عدم رعايت قوانين رانندگي جان خود و ديگران را بخطر مي اندازد مشمول آيه ولا تلقو بايديكم الي التهلكه مي شود و يا افرادي كه با عدم رعايت اصول بهداشت فردي و عمومي سلامتي جامعه را تهديد مي كنندو باعث اشاعه بيماري  در جامعه مي شوند و شايد خود از ترويج آن آگاه نيستند مصداق حديث كلكم راع و كلكم مسئول و مشمول قاعده لاضرر و لاضرار في الاسلام مي شوند.

و كساني كه با رعايت موازين بهداشتي و انتقال آگاهي هاي بهداشتي به ديگران سلامت جامعه را تضمين ميكنند مشمول اين حديث حضرت رسول اكرم (ص) كه مي فرمايد هركس بلايي را از مسلمانان دفع كند بهشت بر او واجب مي شود و البته كه بيماري مصداق روشني از بلا است و نيز مي فرمايد : بهترين مردم كسي است كه مردم از او نفع ببرند.

با توجه به نافذ بودن كلام روحانيون و تاثير سخنان آنان در مخاطبين اميد است از توان اين عزيزان در توسعه و فرهنگ بهداشت عمومي در جامعه استفاده شود و با تداوم اين همفكري جامعه را به طرف جامعه اي سالم رهنمون كنيم. انشاا...دربسته آموزشي بعدي مطالبي درخصوص اهميت بهداشت محيط، بهداشت خانواده وازدواج وپيشگيري ازبيماريها مطالبي ارائه خواهد شد.

تهيه وتنظيم : محمدرضااشرفي